DE BZZB EN ANTI-HAGELKANONNEN


Beleid, visie en overwegingen

Een hoofdpijndossier. In bestuurlijke en politieke kringen noemen ze zo een langslepend onderwerp. Met veel voetangels en klemmen. En waar maar geen punt achter gezet kan worden. Het gebruik van zogenoemde anti-hagelkanonnen door Borselse fruittelers is voor de BZZB ontegenzeggelijk zo'n onderwerp dat al vele jaren aandacht kost. Inzet van onze kant is: het gebruik moet binnen de wettelijke normen voor geluidoverlast blijven. Dat blijkt in de praktijk erg lastig te zijn, vandaar dat we ons noodgedwongen van overleg naar overleg en van procedure naar procedure slepen. Tot nu toe steeds met het gelijk aan onze zijde. Wat is een anti-hagelkanon (ahk) eigenlijk? Een container met daarin geplaatst een schokgolfgenerator, die als een trechtervormige buis uit de container steekt. Als er hagel wordt voorspeld gaat het apparaat aan en worden met tussenpozen van enkele seconden schokgolven de wolken ingestuurd. Dat veroorzaakt knallen die klinken als doffe donderslagen. Volgens de fabrikanten van de apparaten (en zij die erin geloven) worden de schokgolven door de wolken teruggekaatst en versplintert de hagel. Ondertussen worden er noodgedwongen door de producenten ook andere verklaringen voor de werking gegeven. Er is echter sinds de uitvinding van het ahk eind 19e eeuw nog nooit enig wetenschappelijk bewijs gepresenteerd dat de schokgolfgenerator werkt, ofwel hagelbuien voorkomt. De omstandigheden waaronder hagel ontstaat zijn zo specifiek, dat ze onmogelijk te manipuleren zijn. Zeker niet door schokgolven vanaf de grond. NOS-weerman Gerrit Hiemstra kan geen meteorologische reden bedenken waarom een ahk zou kunnen werken. Hij vergelijkt de werking van een hagelkanon met het schieten op een olifant met een klappertjespistool. Zijn collega Willemijn Hoebert kan zich evenmin voorstellen dat het apparaat effect heeft. Het geluid van de donder is vele malen krachtiger dan wat een ahk kan produceren. Als zelfs donder hagelstenen niet kan breken, hoe kan een hagelkanon dat dan wel, stelt zij. Maarten Reyniers van het Koninlijk Meteorologisch Instituut te Ukkel (B) noemt de beweringen over de effectiviteit van een ahk pseudo-wetenschap.

Geen onderbouwing

Het officiële standpunt van de Wereld Meteorologische Organisatie over de anti-hagelkanonnen luidt: In de laatste jaren is opnieuw hagel bestreden met luidruchtige kanonnen. Er is geen wetenschappelijke onderbouwing, noch een geloofwaardige hypothese die dergelijke activiteiten zou ondersteunen. Wanneer iemand zijn goede geld wil besteden aan de aanschaf van een ahk, dan is dat uiteraard zijn zaak. Hij mag best redeneren: niet geschoten is altijd mis. Echter, afgezien van het onbewezen effect, speelt bij het gebruik ook een praktisch punt een grote rol: het apparaat moet wel voldoen aan de landelijke en Europese regels voor geluidhinder. Dat is tot nu toe niet het geval. Voor de BZZB staat van met af aan centraal dat de vergunningen moeten voldoen aan de voorschriften. Als de gemeente afwijking van de normen wil toestaan, dan dient sprake te zijn van een goede belangenafweging.

DE GESCHIEDENIS OP EEN RIJ

We hebben de geschiedenis van wat we vanaf het begin met oorlog in de polder associeerden, op een rij gezet. Je zou er langzamerhand een boek over kunnen schrijven. Al sinds 2006 dringt de BZZB aan op toepassing van de juiste regels voor het gebruik van anti-hagelkanonnen (ahk's) door fruittelers. Aanvankelijk liet de gemeente de telers vrolijk hun gang gaan. Na vele klachten over de grote overlast die de kanonnen bij naderend onweer veroorzaken, besloot de gemeente alsnog een vergunning voor het gebruik van de ahk's te verlenen op grond van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Daar zette de BZZB vraagtekens bij. Volgens de stichting is het Activiteitenbesluit behorende bij de Wet milieubeheer van toepassing. Nochtans werkte de BZZB voluit mee aan het opstellen van een convenant. Dat lag er in 2009. Daarin de afspraak dat de fruittelers er alles aan zouden doen om het geluidsniveau van de ahk's terug te brengen binnen de wettelijke normen. De gemeente zou dan voorschriften via het Activiteitenbesluit uitvaardigen. Het venijn zat in de staart. In de laatste zin van het convenant stond dat de APV-vergunningen gewoon van kracht zouden blijven, als de nieuwe afspraken niet voor 1 april 2010 gehaald werden. Met dat vrijblijvende en open einde kon het BZZB-bestuur in grote meerderheid niet akkoord gaan. Daarom werd beroep aangetekend bij de bestuursrechter in Middelburg. Die vernietigde in 2010 de besluiten die de gemeente op grond van de APV nam. Doe uw huiswerk maar over gemeente, oordeelde de rechter, het Activiteitenbesluit is van toepassing. De BZZB kreeg dus helemaal gelijk: bescherming van de leefomgeving via zogenoemde maatwerkvoorschriften is nodig.

Overleg mislukt

Op initiatief van de gemeente werd vervolgens opnieuw overlegd door betrokken partijen. De besprekingen gingen aanvankelijk de goede kant op en gemeente, fruittelers en BZZB werden het eens over een plan van aanpak. Vervolgens bleek dat de gemeente onverkort vast wilde houden aan de oude standpunten (die de rechter dus niet van toepassing verklaarde). Van een gedegen nieuwe afweging van belangen en aanscherping van de eisen tot binnen de geluidsnormen was geen sprake. De BZZB stapte daarom begin 2011 uit het overleg. Groot struikelblok was dat de gemeente geen enkele termijn wilde stellen, noch kort noch lang, waarbinnen de kanonnen aan de spelregels moeten voldoen. Dat zou bij wijze van spreken pas over 20 jaar (of langer) kunnen zijn. Dat stimuleert nu niet bepaald het toepassen van nieuwe, betere, geluidsarme technieken. Tegen de vrijblijvende maatwerkvoorschriften die de gemeente voor de ahk's opstelde, tekende de BZZB vervolgens bezwaar aan. Dat bezwaar werd, mede op advies van de gemeentelijke commissie bezwaarschriften, verworpen. Zodoende restte de BZZB niet anders dan weer de gang naar de bestuursrechter te maken. Kern van ons beroep: de gemeente is niet bevoegd de minimumnormen van wet- en regelgeving opzij te schuiven en mag geen eigen, eenzijdige maatwerkvoorschriften uitvaardigen. In oktober 2012 gaf de rechtbank ons volledig gelijk. De gemeentelijke toestemming en maatwerkvoorschriften werden vernietigd. Vanaf dat moment was gebruik van een ahk feitelijk illegaal.

Vergunningen Kapelle

Het bleef in de richting van de BZZB oorverdovend stil. Uit de krant vernamen we dat de Bevelandse gemeenten overlegden over een gezamenlijke aanpak. Dat lukt kennelijk niet want voorjaar 2013 verleende het gemeentebestuur van Kapelle vergunningen voor enkele ahk's. Die vertoonden vrijwel dezelfde manco's als de door de rechtbank vernietigde vergunningen van het gemeentebestuur van Borsele. Noodgedwongen begon de BZZB aan een bezwarenprocedure. Eerst werd een zienswijze ingediend, die als verwacht terzijde werd gelegd. Daarna tekenden wij beroep aan bij de rechtbank. Dat wordt voorjaar 2014 behandeld. Reden voor de stap van de BZZB: het kan niet zo zijn dat via een Kapelle-route zonder inbreng van onze kanttekeningen alsnog de illegale ahk's in Borsele worden gewettigd. En omgekeerd: wat in Borsele van toepassing is geldt ook in buurgemeente Kapelle. Deftig gesteld: precedentwerking voorkomen. Overigens houdt geluid zich niet aan gemeentegrenzen. De Kapelse kanonnen zijn tot ver in de omgeving, dus ook in de Zak van Zuid-Beveland, te horen. De overlast van de ahk's in zowel Borsele als Kapelle veroorzaakt een versterkend effect. Ook al beschikten de fruittelers in Borsele niet over een geldige vergunning en was er geen nieuwe vergunningprocedure ingezet, dat weerhield ze er in het seizoen 2013 (van april tot oktober) niet van hun schokgolfgeneratoren toch een aantal keren te gebruiken. Kennelijk vonden de telers dat ze uitspraken van de rechtbank en wettelijke spelregels gewoon aan hun laarzen konden lappen. De BZZB was het daar niet mee eens. Ook fruittelers hebben zich aan de wet te houden. Wij verzochten het college van burgemeester en wethouders de wet te handhaven. Na verloop van vele weken liet het college weten dat het zou optreden bij gebruik van de ahks. Bij overtreding zou een fikse dwangsom worden opgelegd. Zover is het niet gekomen. Wel tekenden de telers bezwaar aan tegen de eisen voor handhaving. Daarover moet de gemeentelijke bezwarencommissie nog een uitspraak doen. De gemeente werkt intussen aan nieuwe vergunningen, waarvoor onder meer geluidmetingen zijn verricht en de GGD om een nieuw onderzoek naar de gezondheidseffecten is gevraagd. De nieuwe vergunningen zouden voor eind 2013 verschijnen, maar dat is weer niet gebeurd. De gemeente en de fruittelers houden zich niet aan hun eigen afspraken .

Nieuwe ontwikkelingen

Intussen zijn er diverse ontwikkelingen aan de gang om hagelschade te voorkomen. Akoestisch adviseur Stefan Grob uit Vlissingen presenteerde half 2013 een nieuw hagelkanon, dat nauwelijks geluidhinder veroorzaakt. Dat is volgens de ontwikkelaar mogelijk door de drukgolf op een andere manier te genereren. Er is mee proefgedraaid in 2012 en kinderziekten zijn verholpen. We zijn benieuwd wat er met de vinding van Grob gaat gebeuren. Dit valt toch onder de toepassing van best beschikbare technieken! Ook half 2013 introduceerde Hermens Fruitsystems uit Beek in Nederland hagelnetten met een ritssluiting. Het openen en sluiten van de netten gaat daardoor vrij gemakkelijk en veel sneller. In een half uur is een hectare geopend of gesloten. En het gebruik van hagelnetten in Kapelle neemt toe; eind 2013 werd een vergunningprocedure gepubliceerd. Naar wij in de krant lazen, streven de Bevelandse gemeenten naar gelijke regels voor landschappelijke inpassing. De BZZB deelt de zorg voor het landschapsschoon. Maar één ding is zeker: netten veroorzaken geen geluidhinder. Wordt vervolgd.


Hagelkanonnen : het eerste kwartaal van 2014


1. Kapelle

BZZB heeft beroep aangetekend tegen de verlening van een vergunning voor een hagelkanon aan het Verlorenwegje in de gemeente Kapelle. Dat is, gezien vanuit het werkgebied van BZZB, de meest dichtstbijzijnde locatie van de drie hagelkanonnen in die gemeente. Op 14 maart jl. was daarover een zitting bij de rechtbank in Middelburg. Daar betoogde de gemeente dat de grens van de Zak van Zuid Beveland werd gevormd door de rijksweg A58 en dat de BZZB daarom in Kapelle geen belanghebbende zou zijn. En om beroep succesvol te laten zijn is een eerste eis dat je wel belanghebbende bent. We hebben aangevoerd dat geluid zich niet laat begrenzen door gemeentegrenzen en dat geluid vanuit Kapelle wel degelijk in de Zak hoorbaar en hinderlijk is. Verder hebben we betoogd dat de inrichting van het landschap bepalend is voor het werkgebied van de BZZB en dat de aanleg van de A58 daarop wel heeft ingebroken, maar daarvoor niet bepalend is: poelgebieden lopen door via Sinoutskerke tot bij 's–Heer Hendrikskinderen. In dat laatste heeft de Rechtbank ons geen gelijk gegeven, in het eerste–vanzelfsprekend – wel: geluid houdt niet op bij bestuurlijke grenzen.

2. Borsele, de vraag naar openbaarmaking van documenten

In de gemeente Borsele worden aanvragen voorbereid om de hagelkanonnen alsnog binnen de normen van het Activiteitenbesluit toe te staan. 'Binnen de normen' betekent hier echter o.a. dat er gedegen geluidsonderzoek moet zijn en dat B&W vervolgens een afweging moeten maken tussen de te verwachten geluidsoverlast en het te verwachten voordeel, het nut, voor de betreffende fruittelers. Die aanvragen worden voorbereid, naar namens B&W is betoogd, in nauw overleg met de ZLTO. Daarvan lijkt echter geen letter op papier te staan, want ons verzoek om openbaarmaking van documenten rond de voorbereiding van die vergunningen leidde tot de mededeling dat er geen enkel document was dat we niet al kenden (van een toezending een half jaar eerder). Ook is bij de besluitvorming op het bezwaar van de fruittelers tegen de last onder dwangsom afgeweken van het advies van de bezwaarschriftencommissie (zie hierna). Daar heeft kennelijk ook geen ambtelijk advies aan ten grondslag gelegen; B&W bedenken dat vast allemaal spontaan. Dit kan allemaal natuurlijk met geen mogelijkheid waar zijn, maar we hebben de zaak niet op de spits willen drijven en daarom geen verdere actie ondernomen.

3. Borsele, de aanvragen om vergunningen

Medio september 2013 is aan de fruittelers met een hagelkanon een last onder dwangsom opgelegd om hen te bewegen een vergunning aan te vragen. Let in het vervolg van dit stukje op de schuivende data: voor die vergunning moest op 1 december 2013 een 'ontvankelijke aanvraag' worden ingediend, dat wil zeggen: een aanvraag, voorzien van alle daarbij te voegen stukken zoals relevante onderzoeksrapporten en andere onderbouwende documenten. De dwangsommen zouden verbeurd worden – betaald moeten worden – als die aanvragen niet op tijd zouden zijn ingediend. Daar was dus twee–en–een–halve maand de tijd voor. Dat leek niet zo'n korte termijn, want de kanonnen staan er al sinds (doorgaans) 2006 en alle betrokkenen weten waarover het gaat, wat de geluidproductie is en wat er verder aan de hand is. De telers hebben niettemin bezwaar aangetekend: de termijn zou tekort zijn. Er moeten geluidproeven worden gedaan en de GGD moet een gezondheidsadvies uitbrengen. Dat kan niet in één keer, zeggen de telers en de gemeente; dat moet allemaal achter elkaar. Waarom dat zo is? dat weet niemand.

Die bezwaren worden toegelicht voor–en besproken binnen – de bezwaarschriftencommissie van de gemeente Borsele. BZZB was bij de zitting als zgn. derde – belanghebbende aanwezig en mocht ook haar standpunt uiteenzetten. Het advies van de onafhankelijke commissie was om de bezwaren van de fruittelers ongegrond te verklaren maar om de begunstigingstermijn voor het opleggen van een dwangsom te verlengen tot 1 maart 2014. Dat was niet zo'n gekke gedachte, want de telers hadden aangegeven dat per die datum ze hun aanvraag wel compleet zouden kunnen hebben en wij hadden laten weten met een dergelijke korte termijn van verlenging van de procedure te kunnen leven. Waarom zijn we dan verbaasd als B&W die termijn – anders dan volgens het advies van de commissie, en dat mag zonder nadere motivering helemaal niet – hebben opgerekt tot 1 mei 2014?

BZZB zou daar dus opnieuw zonder twijfel met succes – zoals in alle eerdere gevallen – beroep tegen hebben kunnen aantekenen. Het gemeentebestuur van Borsele treedt alle relevante voorschriften met voeten, zoals we hiervoor aangaven. Echter, dan winnen we procedures, dan incasseren we het betalen van proceskosten door de gemeente Borsele, maar het uiteindelijke doel –voldoende rust en stilte in de Zak – komt daarmee niet dichterbij. Dat procedurele gelijk krijgen is immers niet ons doel, maar wel de leefbaarheid binnen ons gebied. Als er al juridische procedures moeten worden gevoerd – en we proberen dat te beperken–dan moet het vooral gaan om de inhoud.

We wachten dus nu op de aan de fruittelers te verlenen vergunningen, of de besluiten tot weigering daarvan. Dat laatste is echter niet waarschijnlijk: B&W hebben in hun collegeprogram opgenomen te streven naar het verlenen van vergunningen; de belangenafweging is kennelijk op voorhand al gemaakt. BZZB zal die besluiten op hun merites beoordelen. De gemeente heeft toegezegd er één toe te sturen voor overleg. Dat kan natuurlijk niet voldoende zijn: alle vergunningen zullen stuk voor stuk moeten worden beoordeeld op hun uitstraling naar de omgeving.

BZZB had, zoals aangegeven, kunnen ageren tegen de verlening van de indieningstermijn tot 1 mei 2014. Zo'n procedure hadden we vermoedelijk gewonnen, omdat de bezwaarschriftencommissie daar niet toe had geadviseerd; zo simpel is het recht soms ook. Dat hebben we niet gedaan. Als aangegeven: we willen ons concentreren op de inhoud.

Dat betekent dat BZZB de vergunningen voor de hagelkanonnen met buitengewone belangstelling zal gaan bekijken. Er is – om te beginnen – dit voorjaar al meermalen geschoten zonder vergunning, ook 's nachts met grote hinder voor de omgeving. We beschouwen dat maar als een incident tijdens een lopende procedure. De gemeente zegt dat er uitzicht is op vergunningverlening en ze het dus gedogen. De gemeente geeft aan begin juli de vergunningen voor tien anti–hagelkanonnen ter inzage te leggen. Dan kan iedereen die last heeft van het gebruik van deze apparaten–waarvan de effectiviteit onbewezen is – zijn bezwaren bij de gemeente neerleggen. Wij zullen de vergunningen in ieder geval beoordelen op de zorgvuldige toepassing van de (overal in Nederland) geldende regels.

Onder de knop actueel op onze website zijn alle relevante officiële brieven die we over de anti-hagelkanonnen schreven.

Vragen en antwoorden over anti-hagelkanonnen.

Geluidsarm hagelkanon