Wollige Distel
Dansend blad








Beleven

Wind door je haren, zon op je gezicht. Blinkend blauw en witte luchten. Op de bloemdijken kleurrijke planten. De bomen filteren het licht. De herder trekt met zijn schaapskudde rond. Het rode pannendak en de zwarte schuur van een boerderij vangen je blik. Verderop wenkt een spitse kerktoren. Op de wijde velden rijpt het gele graan, bloeien de aardappelen wit en roze en strekken de groene suikerbietenvelden zich uit. In de boomgaarden geurt de bloesem of rijpen de appels en peren. Over de oude spoorlijn tuft een stoomtrein, zo weggereden uit het verleden. Het water van een weel glinstert rimpelloos. Hobbelige weilanden, met drinkputten waarin kikkers kwaken, omzoomd door struikgewas, waarin de meidoorn uitbundig witte bloemenpracht uitstraalt. Koeien grazen als vanouds. Overal zingen vogels en fladderen vlinders. Aan de rand trotseren zware dijken de stroom. De Zak van Zuid-Beveland: een afwisselende lappendeken als resultaat van een nog zichtbaar aanwezig grimmig verleden.

Polderland
Bezuiden Goes en autosnelweg A58 ligt de Zak van Zuid–Beveland. Eén van de drie nationale landschappen in Zeeland. Een gebied dat tot de mooiste polderlandschappen van Nederland wordt gerekend. De turbulente historie, gekenmerkt door de strijd tegen het water, toont zich nog nadrukkelijk. Een zeer afwisselend landschap, met akkers, graslanden, boomgaarden, kreken, welen en veel natuur. Op de hogere kreekruggen pieken de kerktorens van grote en kleine dorpen. Overal zijn boerderijen te zien, dikwijls met de kenmerkende wit omlijnde zwarte schuren. Een fijnmazig netwerk van dijken overheerst. Ideaal om er te wandelen of te fietsen, te genieten en te ontdekken.

De Zak van Zuid–Beveland omvat grofweg de polders ten zuiden van de lijn 's Heerenhoek – 's Gravenpolder. Langs de Westerschelde liggen de oude kernpolders Borssele, Ellewoutsdijk, Baarland en Hoedekenskerke. Meer noordelijk bevindt zich de Poel; oorspronkelijk laaggelegen drassige graslanden – waar turf gewonnen werd – omzoomd door meidoornheggen. Nu voor een groot deel verkaveld tot akkerland en boomgaard. Ooit stroomde er de machtige en brede Zwake, deel van de scheepvaartweg tussen Ooster– en Westerschelde. Die verlandde en stap voor stap werden vanaf de Middeleeuwen veelal kleine op– en aanwassen ingedijkt. Zo ontstond het mozaïek van dijken.

In de Zak van Zuid–Beveland leeft de poldergeschiedenis dankzij het karakteristieke patroon van kreekruggen, poelgronden en dijken. En de vele welen. Op het eerste gezicht gewone waterplassen, maar ontstaan door dijkdoorbraken tijdens stormvloeden in het verleden. De nieuwe dijk werd al kronkelend om zo'n diep kolkgat heen gelegd. Aan de Brilletjesdijk bij Nisse liggen er drie op een rij. De welen zijn als parels in het landschap gebleven. Bekendste is de schilderachtige en langgerekte Zwaakse Weel. Eigenlijk een verkeerde naam, want het gaat hier om een kreek, overblijfsel van de getemde Zwake.

Ondanks ingrijpende her– en ruilverkavelingen, waarbij het accent lag op schaalvergroting voor de landbouw, is de Zak landschappelijk een groen gebied gebleven. Met kleurige rode en zwart–witte accenten van de bebouwing. De natuur is vooral teruggedrongen in een aantal afgebakende gebieden. Er vindt nog wel enige uitbreiding plaats. Zo is de omgeving van de Zwaakse Weel opgeknapt en uitgebreid. Maar door de veranderingen in de agrarische bedrijfsvoering – grotere percelen, verdwijnen heggen – is veel van de bijzondere akkernatuur verloren gegaan. Kleine omzoomde akkers en veel hollebollige weilanden legden het loodje en daarmee eveneens de bijbehorende planten en dieren.

Bloemdijken
Het unieke van de Zak van Zuid–Beveland zit toch in de bloemdijken. Zowel uit oogpunt van cultuurhistorie, landschap als natuur. De dijken, deels begraasd door de Zeeuwse schaapskudde, hebben een eigen vegetatie. Op de zonnige zuidhellingen groeien planten met een Zuid–Europees karakter als wilde marjolein, aardaker, ruige anjer, agrimonie en wollige distel. De bloemen trekken veel insecten aan: vlinders, bijen, zweefvliegen, krekels en sprinkhanen. Voer voor vogels. De dijken zijn gelukkig niet alle verhard en veelal beplant. Ook dat is gunstig voor vogels en (kleine) zoogdieren. Opvallend baken zijn her en der de grenslindes, geplant om de grens van een vroegere ambachtsheerlijkheid te markeren.

Tussen 1994 en 2001 was de Zak aangewezen als waardevol cultuurlandschap. Ruim tien miljoen gulden subsidie werd gestopt in versterking van de agrarische, landschappelijke en recreatieve functies van het gebied. Nu is de Zak sinds 2004 een nationaal landschap, met vergelijkbare doeleinden en als motto “behoud door ontwikkeling”. De aanwijzing is een duidelijke erkenning van de bijzondere waarden. Nationaal landschap is niet zomaar een titel. Het betekent dat moet worden ingezet op versterking van de kwaliteiten van landschap, natuur, cultuurhistorie en recreatie. Het wil niet zeggen dat de Zak een openluchtmuseum is, waar veranderingen taboe zijn. Er moet geleefd en gewerkt kunnen worden. Wél met respect voor die bijzondere waarden.

BZZB als hoeder
De Stichting Behoud de Zak van Zuid–Beveland (BZZB) werpt zich op als hoeder van de bijzondere waarden. Het plan voor aanleg van een (dubbelbaans) snelweg naar de Westerscheldetunnel dwars door het gebied, was in 1989 aanleiding voor oprichting van de stichting. Veel donateurs melden zich aan en steunden zo het verzet hiertegen. De tunnel ligt er, de doorsnijding van de Zak is tegengehouden. Het karwei is daarmee niet af. Nieuwe bedreigingen dienen zich voortdurend aan. Aantasting van de Zak van Zuid–Beveland als een oase van rust en ruimte ligt steeds op de loer. Soms sluipend, soms heel openlijk. Economische ontwikkeling brengt natuur, landschap en cultuurhistorie menigmaal in de knel. De verschillende belangen worden niet altijd zorgvuldig gewogen.

Daarom staat de BZZB op de bres voor instandhouding en versterking van de natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de Zak. De stichting doet dat door te informeren, te reageren, mee te denken en zo nodig actie te voeren. Het indienen van zienswijzen en eventueel bezwaren hoort daarbij. De stichting is onafhankelijk, maar werkt wel samen met gelijkgestemde instellingen en is aangesloten bij de Zeeuwse Milieufederatie. De BZZB gaat hierbij open discussies met bewoners en bestuurders nadrukkelijk niet uit de weg.

Het werk van de stichting wordt in belangrijke mate gedragen door de donateurs. Zij vormen het draagvlak voor het ondernemen van activiteiten en ze maken het werk mogelijk. Iedereen, niet alleen de inwoners van de Zak zelf, kan donateur zijn. Door middel van een nieuwsbrief, die driemaal per jaar verschijnt, worden ze op de hoogte gehouden. De financiële bijdrage is tenminste acht euro per jaar, want er is nu eenmaal geld nodig om zaken te kunnen doen. Maar zeker zo belangrijk is dat mensen hiermee hun betrokkenheid bij het wel en wee van de Zak van Zuid-Beveland kunnen tonen. Een poldergebied dat het dubbel en dwars waard is om voor op te komen.