TRUGKIEK


Tolplein
Ingang Westerscheldetunnel














Westerschelde-oeververbinding

In 1988 verscheen het zoveelste plan voor aanleg van een Westerschelde-oeververbinding (WOV). Centraal daarin: aanleg van een vierstrooks autosnelweg dwars door de Zak van Zuid-Beveland. Zeg maar de huidige Deltaweg in vrijwel rechte lijn doorgetrokken naar de zeedijk tussen Baarland en Ellewoutsdijk. Een regelrechte aanslag op het gevarieerde landschap, met zijn oudland, zijnkreken en welen, met zijn kleinschalige polders.

Dat gaat te ver, vond een groep inwoners. Ze verzamelden meer dan 800 handtekeningen tegen het plan en richtten op 1 juni 1989 de stichting Behoud de Zak van Zuid-Beveland op, kortweg BZZB. Die presenteerde zich voor het eerst op het Schaapscheerdersfeest in Nisse. Dat mocht overigens niet van stichting Zeeuwse Schaapskudde, maar dat werd omzeild door in te trekken bij een andere standhouder. Velen meldden zich als donateur, om zo het doel te ondersteunen en het werk mogelijk te maken.

De inzet van de BZZB was niet vergeefs. De Westerschelde-oeververbinding is er uiteindelijk toch gekomen. Maar het zeer ingrijpende tracé dwars door de Zak van Zuid-Beveland kon wel worden tegengehouden. Vandaar dat de route naar de tunnel op Zuid-Beveland niet de kortste lijn volgt, maar via een 'omweg' via Borssele nabij Ellewoutsdijk uitkomt. De bouw van de tunnel begon in 1998 en de opening vond voorjaar 2003 plaats.


Zwaaksedijk Kwadendamme
Bushoeve











Veel meer dan alleen de WOV

Al snel werd duidelijk dat de route naar de WOV niet de enige bedreiging voor de Zak van Zuid-Beveland vormde. Vrijwel niemand ontkent de grote waarden van het gebied voor natuur, landschap en cultuurhistorie. Daarom ook destijds de aanwijzing tot Waardevol Cultuurlandschap (WCL) en later tot deel van het Nationaal Landschap (NL) Zuidwest-Zeeland. Het betekent echter niet dat de Zak hierdoor gevrijwaard is voor aantastingen. Die waren en zijn er voortdurend. Daarom werd naast de strijd tegen het WOV-trac door de Zak, van meet af aan het bevorderen van de natuur- en cultuurwaarden een voornaam deel van de activiteiten. Nadat de dreiging van het WOV-tracé was afgewend, werd dit min of meer vanzelfsprekend de belangrijkste bestaansreden voor de BZZB. In de statuten staat (sinds 2004) dat de stichting ten doel heeft:

- het in stand houden en beschermen van de natuurlijke, cultuurhistorische en landschappelijke waarden van de Zak van Zuid-Beveland

- het op korte en lange termijn tegengaan van directe en indirecte negatieve invloeden op de natuur, het landschap en de cultuurhistorie van de Zak van Zuid-Beveland en de daarbij behorende waarden.

Dat is hoewel ruim gesteld, een duidelijke doelstelling. In hedendaags taal gebruik kun je ook kort en krachtig zeggen dat de BZZB zich inzet voor de kwaliteit van de leefomgeving. Daarom moet de stichting zich bezig houden met een breed scala aan onderwerpen, met als belangrijkste thema's: planologie, natuur, landschap, water, milieu en cultuurhistorie. De informatie in de nieuwsbrieven vormt een goede weerspiegeling van de verschillende activiteiten.


Westhofsezandweg
Westhofsezandweg















Samen met de ZMf

De BZZB heeft zich aangesloten bij de Zeeuwse milieufederatie, de ZMf. Dat was destijds een logische stap, omdat ook de ZMf ageerde tegen een WOV met een ontsluitingsweg door de Zak. En bij de discussies over de begrenzing van het Waardevol Cultuurlandschap vonden BZZB en ZMF elkaar eveneens. Beide ijverden voor het opnemen van de poelgronden westelijk van de aantakking met de WOV in het WCLgebied.
Samen optrekken gold onder meer aandacht vragen voor een autoluwe Zak. De bloemdijken en smalle wegen verdragen geen hoge verkeersdruk. ZMf en BZZB waren betrokken bij de totstandkoming van een zogenoemde landschapsbewuste verkeersvisie. Bij wijze van proef worden twee projecten (bij Borssele en Baarsdorp) uitgevoerd. Gebruikmaken van landschapselementen als bomen en struiken moeten de verkeersveiligheid vergroten. Soms wordt gezamenlijk gereageerd, zoals bij het indienen van een zienswijze op de structuurschets Goes 2040.
De BZZB ziet de ZMf als een kennisinstituut, waarop altijd een beroep kan worden gedaan. Zelden lopen de meningen uiteen. Echter, in 1996 was de ZMf voorstander van het ontpolderen van enkele poldergebieden langs de Westerschelde, als compensatie van het natuurverlies dat ontstond door de tweede verdieping van de Westerschelde. Het toenmalige BZZB-bestuur deelde die opvatting niet. Bij de huidige discussie over natuurherstel in de Westerschelde-door de rivier weer meer ruimte te geven-zitten ZMf en BZZB weer op één lijn en achten zij aanleg van nieuwe estuariene natuur wenselijk om de achtergang van de Westerschelde te keren.


Sloepoort
Sloepoort
Sloegebied















Sloepoort voorlopig van de baan

De BZZB probeert altijd door overleg en het aandragen van alternatieven met oplossingen te komen voor problemen die het wezen van de Zak aantasten. In een uiterste geval moet een beroep worden gedaan op de bestuursrechter in Middelburg of de Raad van State (RvS) in Den Haag. Dat gebeurt pas als pogingen om tot een bevredigende oplossing te komen, zijn mislukt. Zo tekende de BZZB beroep aan bij de RvS over het plan voor aanleg van het industrieterrein Sloepoort, aan de rand van het Sloegebied bij Borssele.
In 2009 kon een bescheiden feestje worden gevierd, samen met andere bezwaarmakers (dorpsraad 's-Heerenhoek en familie Van Stee). De RvS achtte onvoldoende bewezen dat Zeeland Seaports dit terrein van ongeveer 30 hectare nodig heeft als uitbreiding van het Sloegebied en gaf de bezwaarmakers dus gelijk. Ook hebben provincie en gemeente hun huiswerk niet goed gemaakt als het gaat om overlast voor de omwonenden door geluidshinder.
Volgens de RvS is er zeker tot 2020 meer dan voldoende aanbod aan bedrijfsterrein. Dat er al tijdelijke wegen zijn aangelegd en bomen zijn geplant om het toekomstige nieuwe industriegebied in te pakken, was voor de RvS geen argument. Dat deed Zeeland Seaports op eigen risico. Overigens heeft het havenschap later aangekondigd met een nieuwe procedure voor Sloepoort te komen. Dat wachten we maar af.


Wilde Marjolein
Ruige Anjer
Brilletjesdijk











De Zak moet natuurlijk en speels zijn

Inwoners van de Zak willen een natuurlijke en speelse inrichting van hun omgeving. Het nationaal landschap Zak van Zuid-Beveland moet geen netjes aangeharkt park zijn. Driekwart van de mensen vindt de bloemdijken prachtig. Een heel klein aantal zet daar vraagtekens bij en geeft aan dat de bloemen op de dijken soms maar moeilijk te vinden zijn. Eén ander blijkt uit een enque^te die de BZZB in 2009 hield onder de bezoekers aan een aantal publieksevenementen. De stichting was daar met een informatiekraam aanwezig en vroeg de mensen een vragenlijst in te vullen over natuur, landschap en leefomgeving. Dat leverde zo'n 300 reacties op. Weliswaar geen zogenoemde 'representatieve steekproef', maar wel bieden de uitkomsten een aardig inzicht in de opvattingen van inwoners van de Zak en directe omgeving. Zo stelt een meerderheid dat natuur, landschap en bebouwing één geheel moeten vormen. Nog geen 10% meent dat storende bebouwing niet achter groen verborgen kan worden; de rest van de deelnemers ziet dat wel als goede mogelijkheid. Bomen nemen een belangrijke plaats in. Het gros van de deelnemers noemt ze 'prachtig'; ze mogen dik en oud worden, ook in de bebouwde kom. Instandhouding en herstel van (historische) boerderijen scoort hoog. Dat past in de opvatting van driekwart van de deelnemers dat het kenmerkende van de streek behouden moet blijven. Een plattelandswoning met zwarte schuur (en witte omlijning) wordt als streekeigen beschouwd. Tweederde geeft aan dat de boeren als belangrijke gebruikers van het buitengebied, verplichtingen hebben aan het landschap. Ruim 10% vindt wel dat boeren iets meer mogen dan burgers, omdat zij hun brood moeten verdienen in het buitengebied. Dat er organisaties zijn die opkomen voor de belangen van natuur, landschap en cultuurhistorie, wordt door driekwart van de invullers van de enqu^te onderschreven.


Zuidzaksedijk
Marjoleindijk















Geen containers op de bloemdijken

Begin 2010 werden op de waardevolle Zuidzaksedijk bij Heinkenszand plotsklaps twee foeilelijke zeecontainers neergezet. De gemeente had de dijk aangewezen als jongerenontmoetingsplaats (Jop) voor de jeugd uit Heinkenszand. Pogingen om in het dorp een plek te vinden, waren in 2009 bij het eerste teken van verzet onder de inwoners, meteen opgegeven. Dus koos het dagelijks gemeentebestuur de weg van de minste weerstand en werden containers op de natuurwetenschappelijk, landschappelijk en cultuurhistorisch waardevolle dijk gezet.
Dat veroorzaakte opschudding. Ook de BZZB trok aan de bel. Nog afgezien van het feit dat een Jop uit sociaal oogpunt ín en niet buiten een dorp hoort te staan (nota bene ook uitgangspunt van het eigen jongerenbeleid van de gemeente), waren de containers een schoolvoorbeeld van landschappelijke beeldvervuiling. Ze staan er als de spreekwoordelijke vlag op een modderschuit. Bovendien is het gevaar groot dat overal in het buitengebied containers op de dijken komen te staan.
Voor het plaatsen van de containers gaf het dagelijks gemeentebestuur een gedoogbeschikking af. Op verzoek van de gemeente overlegde een delegatie van het BZZB-bestuur met de verantwoordelijke wethouder. Dat resulteerde in de principe-afspraak dat de gemeente samen met de dorpsraad van Heinkenzand binnen een half jaar een betere plek voor de Jop zou zoeken. Zeer tot onze verbazing veegde het dagelijks gemeentebestuur zonder enige toelichting de afspraak van tafel en werd vastgehouden aan plaatsing van de containers op de dijk voor een periode van 5 jaar.
Het BZZB vroeg vervolgens aan de gemeente om op te treden tegen de illegale containers, maar dat verzoek werd - zoals te verwachten was - afgewezen. Zodoende belandde de BZZB bij de bezwarencommissie van de gemeente. Die achtte ons bezwaarschrift gegrond en raadde de gemeente aan toch de illegaal geplaatste containers (zonder bouwvergunning neergezet, in strijd met het bestemmingsplan) te verwijderen. De gemeente weigerde dat en begon alsnog een procedure voor aan tijdelijke afwijking van het bestemmingsplan.
Inmiddels was het al 2011. Toen pas werd de procedure voor een omgevingsvergunning in gang gezet. De BZZB diende een zienswijze hierop in, die de gemeente afwees. Dat betekende een gang naar de bestuursrechter. In ons bezwaarschrift zetten we de bezwaren nog eens op een rij. Tot behandeling kwam het echter niet meer: tot veler verrassing sloot het college van Burgemeester en Wethouders in oktober de Jop op de dijk en werden de containers weggehaald. De jongeren zouden zich niet aan afspraken hebben gehouden. Dat was ineens een heel ander geluid dan de lof die het college de jongeren altijd had toegezwaaid. De BZZB heeft het beroepschrift ingetrokken. Maar er rest een dubbel gevoel. Er wordt nu geen oordeel geveld door de bestuursrechter over de handelwijze van het gemeentebestuur en de rechtmatigheid van de containers op de dijk. Het college kan morgen weer opnieuw besluiten tot plaatsing van containers of andere ontsierende bouwsels op een dijk. We hopen wel dat er nu serieus gezocht wordt naar een locatie voor een nieuwe Jop ín de kern Heinkenszand.


oude Wachtlokaal
gerestaureerde Wachtlokaal
haven Hoedekenskerke












Wachtlokaal Hoedekenskerke blijft behouden

De dijkglooiingen in Zeeland worden versterkt. Dat is een ingrijpend en langdurend karwei. Er kan alleen van april tot oktober, buiten het stormseizoen, aan de dijken worden gewerkt. Er gaat veel op de schop. Zo stond ook het voormalige wachtlokaal van de in 2003 opgeheven Provinciale Stoombootdiensten (PSD) op het veerplein in Hoedekenskerke op de nominatie gesloopt te worden. Dat zou eind 2011 moeten gebeuren. De BZZB drong er bij waterschap Scheldestromen en het projectbureau zeeweringen op aan dit gebouwtje als het even kan te sparen. Het is opmerkelijk cultureel erfgoed, dat herinnert aan de tijd dat op de Westerschelde geregelde veerdiensten voeren.
Het waterschap en projectbureau wilden aanvankelijk meewerken aan behoud. Iedereen blij, ook de BZZB. Toen er een kostenraming werd opgesteld kwam die echter uit op 320.000 euro en dat vonden waterschap, projectbureau en ook de gemeente, maatschappelijk onverantwoord. Ze stelden dat het wachtlokaal toch gesloopt moest worden. De BZZB liet het er niet bij zitten. De Stoomtrein Goes Borsele (SGB) - die bij Hoedekenskerke een emplacement heeft - werd benaderd. Deze club heeft ervaring met het verplaatsen van gebouwen en objecten. Ze waren bereid een begroting te maken en die veel veel lager uit dan het oorspronkelijk geraamde bedrag.
Dat was een goede basis voor verder overleg. Eind van het - dit keer vrolijke - liedje was dat met steun van de vrijwilligers van de SGB en watersportvereniging De Val en subsidie van waterschap, projectbureau, provincie en gemeente , het wachtlokaal gered was. In mei 2012 was de verplaatsing naar een veilige plek op het veerplein een feit. Het gebouwtje, daterend uit begin jaren dertig van de vorige eeuw, kan weer en wind blijven trotseren.


Schor
Slikken
strandje Baarland











Vogels bij dijkverbetering niet vergeten

Het vernieuwen van de dijkbekleding langs de Zeeuwse zeeweringen wordt door het waterschap Scheldestromen aangegrepen om buitendijks overal geasfalteerde 3 meter brede onderhoudswegen aan te leggen. De benaming is wat eenzijdig, want ze zullen vooral gebruikt worden als recreatiewegen, zowel door fietsers als wandelaars. Op zich niks op tegen, het zijn mooie stukken Zeeland om je te verpozen.
Er moet echter ook rekening worden gehouden met andere gebruikers dan de mens - zo vindt de BZZB. Toen in 2010 het plan voor verbetering van de dijken van de Baarlandpolder, Zuidpolder, Everingspolder, Van Hattumpolder en Ellewoutsdijkpolder naar buiten kwam, is bij het waterschap aandacht gevraagd voor de positie van de vogels. De aanleg van de onderhoudswegen mag niet leiden tot verstoring van de broedgebieden, foerageerplekken en hoogwatervluchtplaatsen. Gelukkig is daar bij het werk aan de 5 polders (in 2011 uitgevoerd) rekening mee gehouden. Met name voor de Baarlandpolder wordt de onderhoudsweg afgesloten voor fietsers en is er geen asfalt maar open steenasfalt gelegd met daarop grond en gras. De mens moet ter plekke even een ommetje binnendijks maken. Dat was overigens in de huidige situatie ook al zo. De BZZB is blij dat hierdoor de belangrijke functie van het buitendijkse gebied, waaronder Zuidgors en Plaat van Baarland, erkend wordt. Goed voor de vele duizenden vogels: blijvers, doortrekkers, broeders en wintergasten.


natuur Sloebos
natuur Sloebos